فَاعْتَدُوا عَلَيْهِ بِمِثْلِ مَا اعْتَدَى عَلَيْكُمْ » : « كسى كه بر شما تجاوز روا داشت ، شما نيز بر او تجاوز كنيد به مثل آن تجاوزى كه بر شما رفت » . « 1 » در جاى ديگر مىفرمايد : وَكَتَبْنَا عَلَيْهِمْ فِيهَا أَنَّ النَّفْسَ بِالنَّفْسِ وَالْعَيْنَ بِالْعَيْنِ وَالْانفَ بِالْانفِ وَالْاذُنَ بِالْاذُنِ وَالسِّنَّ بِالسِّنِّ وَالْجُرُوحَ قِصَاصٌ « و نوشتيم بر آنها ( بنى اسرائيل ) در تورات كه نفس با نفس و چشم با چشم و بينى با بينى و گوش با گوش و دندان با دندان قصاص مىشود و جراحتها نيز قصاص دارد » . « 2 » در جاى ديگر مىفرمايد : وَلَكُمْ فِي الْقِصَاصِ حَيَاةٌ يَا أُوْلِي الْالْبَابِ : « اى صاحبان عقل براى شما در قصاص حيات و زندگى است » . « 3 » 2 - دستور به عفو كه آيات و روايات زيادى در اين باره ذكر كرديم . سؤال اين است كه جمع بين اين دو دستور چگونه است آيا تضادى وجود ندارد از يك طرف امر به انتقام و قصاص و از سوى ديگر توصيه به عفو و گذشت ! جواب اين است كه براى جمع بين اين دو دسته سه وجه ممكن است گفته شود : 1 - بايد توجه داشت كه ما هم قانون داريم و هم يك سلسله مسائل اخلاقى قانون اسلام قصاص و انتقام شرعى را به عنوان حقّى براى صاحب حق محترم شمرده است . اگر اين قانون نباشد ، جنايتكاران جسورتر مىشوند ، اين قانون عامل كنترل كننده‌اى براى جنايت پيشه‌گان است ، ضامن امنيت نظام است ، ولى در كنار آن عفو را نيز به عنوان ارزشى اخلاقى قرار داده است ، جايگاه اين اخلاق از آن قانون بالاتر است و فردى كه متخلق به اين اخلاق شود جايگاهش بالاتر از كسى است كه قدرت عفود ندارد ، خداوند در قرآن مىفرمايد : إِنَّ اللهَ يَأْمُرُ بِالْعَدْلِ وَالإِحْسَانِ « 4 » : « خداوند به عدل و احسان امر مىكند » ، اولى ( عدل ) قانون و دومى ( احسان ) اخلاق

--> ( 1 ) . سوره بقره ، آيه 194 . ( 2 ) . سوره مائده ، آيه 45 . ( 3 ) . سوره بقره ، آيه 179 . ( 4 ) . سوره نحل ، آيه 90 . .